Heb je ooit een gesprek gehad waarin iemands woorden "ja" zeiden, maar hun daden "nee" zeiden? Of misschien heb je wel eens een compliment gekregen dat eerder als een belediging voelde.. Dit soort situaties zijn vaak signalen van passief-agressief gedrag: een subtiele, maar schadelijke communicatiestijl die het vertrouwen kan aantasten en spanning creëert in elke relatie.

Dit gedrag begrijpen is de eerste stap naar gezondere interacties met anderen én met jezelf.

Passief-agressief gedrag is een indirecte manier om negatieve gevoelens of boosheid te uiten. In een poging om conflict te vermijden gebruikt iemand subtiele acties of woorden om zijn of haar ongenoegen te laten blijken. Dit komt doordat er een overtuiging is dat open en directe communicatie tot escalatie leidt, oftewel; het is een manier om directe confrontatie te vermijden, maar toch te laten weten dat iemand niet blij is.
Wat je dan ziet is dat vijandigheid wordt vermomd als iets anders, of dat nu behulpzaamheid, humor of onverschilligheid is.

Dit gedrag komt vaak voort uit angst voor conflict, een gevoel van machteloosheid of moeite met het direct uiten van emoties. Hoewel het misschien lijkt op een manier om de vrede te bewaren, zorgt het uiteindelijk voor verwarring, wrok en spaaklopende communicatie.

In de praktijk is het vaak zo dat mensen met een neiging om te pleasen -uit onmacht- op passief agressieve manier hun onvrede proberen te uiten. Helaas leidt dit vaak juist tot het conflicten die ze proberen te vermijden.

Passief-agressief gedrag kan lastig te herkennen zijn omdat het vaak verbloemd wordt. Hier zijn een paar veelvoorkomende voorbeelden:

• De stiltebehandeling (Silent Treatment): Iemand doelbewust negeren om diegene te straffen of ongenoegen te tonen, zonder een woord te zeggen.

• Schuldgevoel creëren: Door subtiele opmerkingen of gedrag iemand anders een schuldgevoel aanpraten, zonder het probleem direct te benoemen. Hierdoor voelt de ander zich verantwoordelijk of tekortschietend, bijvoorbeeld door te zeggen: "Ik zie wel dat je het druk hebt, dus ik los het zelf wel op," in plaats van om hulp te vragen.

• Subtiel sarcasme: "Grapjes" of sarcastische opmerkingen gebruiken om kritiek te leveren. Bijvoorbeeld: "Oh, je hebt eindelijk besloten om te helpen? Ik ben geschokt," nadat iemand aanbiedt om bij te springen.

• Uitstellen of "vergeten": Taken opzettelijk vertragen of niet uitvoeren, terwijl je had toegezegd dit wel te doen, als een stille vorm van verzet.

• Verkapte complimenten: Lof geven waar een verborgen belediging in zit. Bijvoorbeeld: "Wat fijn dat je je dit keer wél aan de deadline hebt gehouden," waarmee eigenlijk wordt gesuggereerd dat dit meestal niet lukt.

• Het slachtoffer spelen: Opmerkingen maken die schuldgevoelens opwekken om je zin te krijgen zonder er direct om te vragen. Bijvoorbeeld: "Maak je geen zorgen om mij, ik doe het wel weer alleen, zoals altijd."

• Indirecte communicatie: Hinten op een probleem in plaats van het duidelijk te benoemen. Iemand kan bijvoorbeeld diep zuchten en zeggen: "Het moet heerlijk zijn om te kunnen ontspannen," in plaats van hulp te vragen bij het huishouden.

Wanneer passieve-agressie een vast patroon wordt, kan dit destructief zijn voor relaties. Het belemmert eerlijke gesprekken en maakt het onmogelijk om onderliggende problemen op te lossen.

De persoon die het gedrag ontvangt, voelt zich vaak verward, gefrustreerd en ‘niet gehoord’. Na verloop van tijd kan dit leiden tot een opeenstapeling van wrok en een verlies van intimiteit en vertrouwen.

Voor de persoon die het gedrag vertoont, is het ook schadelijk. Het voorkomt namelijk dat hun werkelijke behoeften worden vervuld en kan leiden tot gevoelens van isolatie en onbegrip. Het is een hele vervelende cyclus waar niemand baat bij heeft.

Tja, en omdat weten iets anders is dan oplossen, zijn hier tips om met passieve agressiviteit om te gaan. Hint; dit vereist geduld en een focus op directe, respectvolle communicatie.

Wanneer je het bij anderen herkent:

2. Blijf kalm: Reageren met woede zal de situatie waarschijnlijk laten escaleren of ervoor zorgen dat de ander dichtklapt.

3. Wees direct en specifiek: Spreek het gedrag aan, niet de persoon. In plaats van te zeggen: "Je doet passief-agressief," probeer: "Ik merkte dat je zei dat je zou helpen, maar de taak is nog niet gedaan. Is er iets waar we over moeten praten?"

4. Gebruik "ik"-boodschappen: Formuleer het gesprek vanuit je eigen gevoelens. Bijvoorbeeld: "Ik voel me verward wanneer je zegt dat alles goed is, maar je anders lijkt te reageren dan normaal." Dit klinkt minder beschuldigend dan: "Ik word onrustig van jou."

5. Stel grenzen: Maak duidelijk dat je open en eerlijke communicatie verwacht. Je kunt iets zeggen als: "Ik vind het belangrijk dat we open kunnen praten over wat ons dwarszit. Als je niet klaar bent om te praten dan respecteer ik dat en dan hoor ik van jou wanneer je daar wel klaar voor bent. Tot die tijd ga ik verder waar ik mee bezig was.”

Wanneer je het bij jezelf herkent:

Zelfbewustzijn is de sleutel. Veel mensen die zich passief-agressief gedragen, realiseren zich niet eens dat ze het doen. Je hoeft je dus niet te schamen als je jezelf hierin herkent; zie het vooral als de eerste stap naar verbetering!

Hier zijn de tips:

1. Identificeer je gevoelens: Wanneer je je boos of verbitterd voelt, pauzeer dan even en erken het. Vraag jezelf af waar je écht overstuur over bent. Welke grens wordt er overschreden of welke behoefte krijgt geen erkenning?

2. Oefen in het uiten van je behoeften: Begin klein. Oefen met "nee" zeggen tegen dingen die je niet wilt doen. Vraag beleefd om wat je nodig hebt in plaats van erop te hinten.

3. Omarm het ongemak: Conflict is niet altijd prettig, maar het is een normaal onderdeel van relaties. Leren om meningsverschillen op een respectvolle manier aan te gaan is een cruciale vaardigheid. Het is oké als iemand teleurgesteld is of als jij een andere mening hebt. De waarheid duurt altijd het langst en die is nou eenmaal niet altijd even gemakkelijk.

4. Communiceer je intenties: Als je tijd nodig hebt om iets te verwerken, zeg dat dan. "Ik heb even een moment nodig om hierover na te denken voordat ik reageer" is veel gezonder dan iemand negeren.

Afstappen van passief-agressieve gewoontes opent echt de deur naar sterkere, authentiekere verbindingen. Verbindingen waarin echte problemen kunnen worden opgelost en dat iedereen zich gezien, gehoord en gerespecteerd voelt.

Ik wens je veel zegen!