Angst voor afwijzing

Een berichtje dat onbeantwoord blijft. Een vriendin die zich al een tijdje niet meldt. Je partner die stiller is dan normaal na het eten. Een opmerking van je moeder over hoe je iets aanpakt.

Je weet rationeel misschien wel dat er niets aan de hand hoeft te zijn. Maar dat weten helpt niet. Er komt iets in je omhoog: heb ik iets verkeerd gedaan, is er iets veranderd, doe ik iets fout.

Dit wordt vaak verklaard vanuit verlatingsangst of een onveilige hechting, en dat kan meespelen.

Maar er gebeurt op dat moment ook iets anders: je raakt emotioneel getriggerd en hebt moeite om die emotie te reguleren. En hoe je vervolgens reageert, hangt onder andere af van het beschermingsmechanisme dat je als kind hebt ontwikkeld: je Heart Defender.

Veel mensen denken dat de emotie an sich een probleem is. En dus worden emoties heel vaak onderdrukt en weggeredeneerd.

Maar.. het probleem is helemaal niet dat je onzeker, bang of boos wordt. Dat hoef je ook niet af te leren of te onderdrukken. . Het probleem ontstaat op het moment dat die emotie zo groot wordt dat je er automatisch vanuit gaat handelen.

Als je jezelf in de Critic of de Steamroller, dan wordt het vechten. Een scherpe opmerking naar je partner, een geïrriteerde reactie naar een collega, het gevoel dat je iemand op zijn nummer moet zetten. Angst, onzekerheid of machteloosheid kan omslaan in kritiek of dominantie, als een manier om weer grip te krijgen op wat jij op dat moment voelt.

Als je jezelf meer in de Avoider of de Martyr herkent, dan wordt het terugtrekken. Zelf ook maar niet meer reageren. Een gesprek afkappen voordat het ergens heen gaat. Jezelf kleiner of onzichtbaar maken zodra je merkt dat iemand afstandelijk doet. Afstand nemen kan veiliger voelen dan het risico lopen om gekwetst of afgewezen te worden.

En ben jij vooral de Hesitator of de Pleaser, dan ga je eerder op zoek naar bevestiging. Vragen of alles oké is, checken of je iets verkeerd hebt gezegd of jezelf aanpassen aan wat de ander lijkt te willen. Die geruststelling helpt vaak voor even, tot de volgende keer dat iets je onzeker maakt.

Alle zes hebben uiteindelijk hetzelfde doel: jezelf beschermen wanneer iets je emotioneel raakt of onveilig laat voelen.

Alleen kan die bescherming soms juist voor nieuwe problemen zorgen. Als jij bijvoorbeeld bang bent om afgewezen te worden, kan je beschermingsreactie precies de spanning creëren die je probeert te voorkomen.

Iemand die telkens moet uitleggen waarom hij stil was, steeds geruststelling moet geven of geen ruimte meer voelt om even afstand te nemen, kan op een gegeven moment juist meer afstand gaan zoeken. En dan lijkt het bewijs geleverd: zie je wel dat ik er niet toe doe.

Weten welke Heart Defender jij hebt, is niet hetzelfde als het op het moment zelf anders kunnen doen.

Maar er zijn wel concrete stappen die je kunt zetten voordat je automatisch vanuit die onrust reageert.

Merk eerst op wat er gebeurt. Voordat je typt, iets zegt of juist besluit helemaal niets meer te zeggen, benoem voor jezelf wat je voelt: "ik voel me nu onzeker", "ik voel me afgewezen" of "ik merk dat ik boos word".

Daarmee is de emotie niet ineens weg, maar je merkt wel op dát je geraakt bent voordat je vanuit die emotie handelt.

Haal vervolgens de feiten en je interpretatie uit elkaar. "Hij negeert me" is een interpretatie. "Hij heeft nog niet geantwoord" is wat je daadwerkelijk weet. "Ze vindt me blijkbaar niet goed genoeg" is een interpretatie. "Ze had kritiek op wat ik deed" is wat er feitelijk gebeurde. Dat onderscheid kan helpen om niet direct mee te gaan in het verhaal dat je hoofd van de situatie maakt.

Herken daarna je eigen patroon.

Ben je een Critic of Steamroller, wacht dan bewust even voordat je iets zegt of stuurt, ook al voelt het alsof je nú moet reageren.

Ben je een Avoider of Martyr, merk dan op dat je eerste neiging is om je terug te trekken en geef jezelf even tijd voordat je besluit of je dat ook werkelijk wilt.

Ben je een Hesitator of Pleaser, vraag jezelf dan af of je op dit moment informatie nodig hebt of vooral geruststelling zoekt om je eigen onrust zo snel mogelijk te laten stoppen.

Benoem vervolgens je behoefte in plaats van automatisch je beschermingsreactie te volgen. In plaats van "waarom antwoord je niet?" kun je zeggen: "Ik mis je, bel je zodra je tijd hebt." In plaats van jezelf terug te trekken kun je zeggen: "Ik merk dat ik me hier onzeker over voel. Ik wil er straks graag even over praten."

Je onderdrukt je behoefte daarmee niet en je hoeft ook niet te doen alsof iets je niet raakt.

Het verschil is dat je probeert te communiceren wat er daadwerkelijk in je gebeurt, zonder de ander verantwoordelijk te maken voor het onmiddellijk wegnemen van jouw gevoel.

En juist dat laatste is vaak moeilijker dan het op papier klinkt.

Je kunt precies weten dat je een Pleaser bent en jezelf tóch weer wegcijferen. Je kunt je Critic inmiddels van mijlenver zien aankomen en tóch die scherpe opmerking maken. En je kunt heel goed begrijpen waarom je jezelf terugtrekt en het tóch doen zodra je je gekwetst voelt.

Weten waarom je iets doet, betekent namelijk niet automatisch dat je het op het moment zelf ook anders kunt doen. Daarvoor moet je leren om met de emotie om te gaan die je beschermingsmechanisme in de eerste plaats activeert. (zie EmoCalm Journey)

Dat is waar emotionele volwassenheid mee begint.

Het gaat er dus niet om dat je nooit meer getriggerd raakt of dat je Heart Defender nooit meer opduikt, maar dat je steeds beter leert herkennen wat er gebeurt en zelf bepaalt wat je vervolgens met die emotie doet.