Moe zijn, maar niet kunnen ontspannen

"Ik ben zó moe. Waarom kan ik dan niet gewoon slapen of ontspannen?"

Het is een vraag die ik regelmatig hoor.

Veel mensen gaan er dan van uit dat moe zijn automatisch betekent dat je lichaam ook klaar is om te rusten. Maar helaas werkt ons zenuwstelsel zo niet altijd.

Sterker nog: je kunt volledig uitgeput/doodmoe/opgebrand zijn en je tegelijkertijd onrustig, opgejaagd of gespannen voelen.

Moe zijn en ontspannen zijn zijn dan zeker niet hetzelfde

We gebruiken die woorden vaak alsof ze hetzelfde betekenen, maar ze beschrijven twee heel verschillende processen.

Moeheid betekent dat je lichaam of brein energie heeft verbruikt.

Ontspanning betekent dat je zenuwstelsel zich veilig genoeg voelt om die energie ook daadwerkelijk weer aan te vullen.

En precies daar gaat het bij veel mensen mis.

Je lichaam kan namelijk op de rem én op het gaspedaal tegelijk staan.

Stel je maar eens voor dat je de hele dag hebt gefunctioneerd op wilskracht.

Je hebt gewerkt, gezorgd, nagedacht, problemen opgelost en geprobeerd alle ballen in de lucht te houden.

Aan het einde van de dag ben je leeg.

Maar zodra je op de bank zit, blijft je hoofd doorgaan.

-Je denkt aan morgen.
-Je piekert.
-Je scrolt.
-Je voelt onrust in je lijf.

-Je bent moe...
maar je zenuwstelsel staat nog steeds in een staat van paraatheid.

Alsof je auto zonder brandstof staat, terwijl de motor nog steeds op volle toeren draait.

Ons zenuwstelsel is voortdurend bezig met één belangrijke vraag:

Ben ik veilig?

Wanneer het antwoord onbewust "nog niet" is, blijft je lichaam stresshormonen aanmaken en alert.

Dat hoeft niet te betekenen dat er op dit moment werkelijk en levensbedreigend gevaar is.

Echter is je zenuwstelsel het deel dat liever te voorbarig reageert, dan dat nalatig is. Oftewel "Better safe, than sorry".

En dat overbeschermende mechanisme merk je door:

Altijd aan te staan.
Altijd te controleren.
Altijd vooruit te denken.

Dat patroon kan jarenlang blijven bestaan, zelfs wanneer de omstandigheden inmiddels veranderd zijn.

Daarom helpt 'ga gewoon eens ontspannen' vaak niet

Veel mensen proberen hun vermoeidheid op te lossen door een avondje op de bank, weekendje vrij of vakantie.

En natuurlijk kan dat lekker zijn.

Maar als je zenuwstelsel niet overschakelt naar een toestand van veiligheid, blijft echte ontspanning en opladen vaak uit.

Je lichaam krijgt wel rust, maar ervaart die rust niet. Alsof je auto wel bij het tankstation stilstaat, maar dat je niet daadwerkelijk tankt.

Veel mensen proberen hun vermoeidheid op te lossen door op de bank te ploffen en urenlang televisie te kijken of eindeloos door sociale media te scrollen.

Dat voelt misschien als rust, maar je brein blijft ondertussen een constante stroom aan beelden, geluiden en informatie verwerken. Je lichaam krijgt misschien pauze van fysieke inspanning, maar je zenuwstelsel krijgt niet altijd de kans om echt te herstellen.

Daarom merk je soms dat je na een avond 'rusten' nog steeds moe bent.

Ontspanning kun je niet afdwingen.

Het is geen knop die je mentaal omzet.

Ontspanning is een gevolg van een zenuwstelsel dat zich veilig genoeg voelt om de controle even los te laten.

Daarom is het vaak veel effectiever om niet te streven naar "meer ontspannen", maar je lichaam eerst te helpen uit die voortdurende staat van alertheid te komen.

Pas daarna ontstaat er ruimte voor echte rust.

Dat is dan ook waarom ik de Neuro Calm Toolkit heb gemaakt: een verzameling eenvoudige oefeningen die je zenuwstelsel helpen om gemakkelijker van spanning naar rust te schakelen.

Voel jij je regelmatig uitgeput, terwijl ontspannen maar niet lijkt te lukken?

Dan is het positieve nieuws dat het probleem waarschijnlijk niet bij een gebrek aan discipline of wilskracht, maar bij een overbeschermend zenuwstelsel dat het seintje 'veilig' nodig heeft.

Wanneer je begrijpt hoe je zenuwstelsel werkt, kun je leren het stap voor stap weer een gevoel van veiligheid te geven. En juist vanuit die veiligheid ontstaat iets waar zoveel mensen naar verlangen: niet alleen minder moe zijn, maar ook écht tot rust kunnen komen.